Gəncəli İshaq Cəfərzadə 1940-cı illərdə Qobustanda elmi tədqiqatlar aparmağa başlayır.
1950-ci illərdə Qobustanda daş karxanası yaradılır və buradakı qayalardan İkinci Dünya müharibəsindən qayıdan əsgərlərə ev tikilirdi. İshaq Cəfərzadə tarixi qayalardan istifadə edilməsi ilə razılaşmır və karxananın fəaliyyətinin dayandırılmasını tələb edir. Bunun üçün o, AKP MK-nın I katibi Mircəfər Bağırova məktublar yazıb, şikayətini çatdırır, lakin heç bir faydası olmur. Bir müddət sonra Bağırov İshaq Cəfərzadəni yanına çağırtdırıb deyir: “Sən o qayalarda üç-beş cızıq tapmısan deyə, mən sovet əsgərlərinə ev tikməməliyəm?!”
İshaq Cəfərzadə isə həmin vaxt Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti şair Səməd Vurğuna müraciət edir. Səməd Vurğun İshaq Cəfərzadənin zəngindən sonra Respublika Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri Mirzə İbrahimovla telefon əlaqəsi yaradır. Şair Mirzə İbrahimova onun maşını ilə Qobustana getməli olduğunu deyir.
Beləliklə, onlar Qobustana yollanırlar. Mirzənin maşını hökumət maşını idi və bu səbəbdən onları Qobustan ərazisinə girəndə saxlamırlar.
Qobustana çatan kimi Səməd Vurğun buldozer və daşkəsən maşınların qayaları kəsdiyini görür. Həmin vaxt Səməd Vurğunla Qobustana gedən oğlu Vaqif Səmədoğlu baş verənləri belə xatırlayırdı: “Ən az 50-60 qaya kəsilmişdi. Üzərindəki rəsmləri gözlərimlə görmüşəm. Bu, dəhşət idi…”. Səməd Vurğun prokurorun tapançasını alıb maşından düşür, havaya iki dəfə atəş açır və buldozerdən düşməyi tələb edir. Əraziyə baxılır və məlum olur ki, üzərində qədim rəsmlər olan bir neçə qaya uçurulub. Sonra isə dəqiq inventarlaşma gedir və rəsmli qayaların qoruqda, rəsmsiz qayaların isə daş karxanasında toplanması qərara alınır.
İshaqın tədqiqatları və Səməd Vurğunun Qobustanı xilas etməsi nəticəsində bu tarixi abidələr bütün dünyada məşhurlaşmışdır. 2007-ci ildə isə Qobustan abidələri kompleksi UNESCO-nun ümumdünya mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.
Mənbələr:
