XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan ərazisi çar Rusiyasının istilası altında idi. Buna baxmayaraq, Gəncə şəhərinin mədəni həyatında canlanma baş verirdi. Şəhərdə yerli ziyalıların, xüsusən müəllimlərin səyi ilə təhsil və mədəni-maarif müəssisələri açılırdı. Həmçinin ziyalılar Gəncədə bir kitabxana açmaq qərarına gəlirlər.
1905-ci ildə Gəncə ziyalıları şəhər qubernatoruna kitabxana açmaq məqsədi ilə müraciət edirlər. Beləliklə, həmin ildə onlar istəklərinə nail olurlar. Gəncə ziyalıları kitabxananın açılışı üçün xeyli vəsait toplayırlar, bu vəsaitə kitab, qəzet, jurnal və avadanlıqlar alırlar. Kitabxananın açılışı baş tutur və müəssisəyə “İslam kitabxanası” adı verilir. Kitabxananın ilk müdiri bu məkanın açılışına təşəbbüs göstərən, şəhər məktəblərinin birinin müəllimi Cəfər Axundov olur.
1907-ci ildə “İrşad” qəzetinin 2 mart tarixli 37-ci nömrəsində kitabxana haqqında məqalə dərc edilir. Məqalədə yazılır: “Bir il altı ay bundan əvvəl Cəfər Axundov Gəncə şəhərində qiraətxana açmaq fikrinə düşür. O, camaatdan iki yüz manatdan artıq pul toplayıb, həmin məbləğ ilə açdığı müəssisəni “İslam kitabxanası” adlandırır”.
Lakin bu qiraətxana fəaliyyətini qısa bir zamanda dayandırır. Bunun səbəbi kitabxananın müdirinin dəyişməsi olur. Qiraətxanaya Cəfər Axundovun qardaşı Hüseyn Axundov müdirlik etməyə başlayır. O, bu vəzifəsinə qeyri-ciddi yanaşır, kitabxananı vaxtlı-vaxtında açmır, oxucuların tələbatını ödəmir. Həmçinin qiraətxananın fondu Hüseyn Axundov tərəfindən dağıdılır.
Gəncə ziyalıları bu kitabxananın oxuculara xidmət etmədiyini görüb, yeni qiraətxana açırlar.
Mənbələr:
