Gəncədə qədim vaxtlarda mövcud olmuş məhəllə adlarında, tarixi bina və hətta tanınmış şəxslərin adlarında “Tat” toponiminə rast gəlinirdi. Bu adın nə məna verdiyi haqda bir neçə fikir mövcuddur.
Bəzi alimlər bu adı etnik ad, yəni bir xalqın adı kimi göstərirlər. Digərləri isə “tat” sözünü etnik ad deyil, bu adı daşıyan qrupun həyat tərzini və sosioloji vəziyyətini əks etdirən ad kimi qəbul edirlər.
Təqdiqatçı Namlet Allahverdiyev “Gəncə məhəllələri” kitabında şəhərdə işlədilən “tat” toponimi haqqında belə yazıb: “Ulularımız yad dildə danışan rəncbər, sənətkar və tacirliklə məşğul olan, oturaq həyat sürən zümrələrə (ictimai təbəqə) Tat demişlər. Onlar biçin biçmək, taxıl döymək üçün Gəncəbasarda İranın cənubi Azərbaycan bölgələrindən gələnlərin ailə üzvləri idilər”. Yəni ki, qədimdən Gəncəbasar əhalisi İrandan gələnlərə Tat deyiblər.
Gəncədə Tatoğlu Həsən, Tatoğlu Qara, Tat Əli kimi tanınan şəxslər vaxtı ilə buraya İrandan gəlmişdilər. Həmçinin “Tat” toponiminə Gəncədə yerləşən Tatlar məscidinin, Tatlar hamamının, vaxtı ilə Şah Abbas meydanında mövcud olan Tatoğlu karvansarayının və qədim Tatabad məhəlləsinin adlarında rast gəlinirdi.
Tatabad məhəlləsini İrandan gələnlərin salması ilə əlaqədar “Tat” sözünün sonuna “abad” şəkilçisi əlavə olunub, bu isə “tatlar yaşayan yer” anlamını verir.
Tatlar tayfasını isə Sasanilər dövləti Şimali Azərbaycana Xəzər tayfasından qorumaq üçün köçürmüşdülər. Onlar tat dilində danışırdılar.
Mənbələr:
