Əsgər ağa Haqvеrdi bəy oğlu Adıgözəlov 3 may 1857-ci ildə Gəncə (Yelizavetpol) qəzasının Goran kəndində anadan olub. O, tarixçi, “Qarabağnamə”nin müəllifi olan Mirzə Adıgözəl bəy Qarabağinin nəvəsidir. Adıgözəlov “Əsgər ağa Gorani” kimi tanınıb.
İlk təhsilini Gəncə rus məktəbində alan Əsgər ağa sonra Bakı Şəhər Gimnaziyasını bitirib, daha sonra Moskvada Petrovski-Razumovski adına Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına daxil olub. Akademiyanı bitirəndən sonra Vətənə dönən Əsgər ağa Gorani quberniya katibi, mülki müşavir vəzifələrində çalışıb. O, Yelizavetpol quberniyası qəza hakiminin köməkçisi, Tiflis Dairə Məhkəməsinin prokuroru, beş il ərzində Gəncə Bələdiyyə İdarəsinin rəisi, Yelizavetpolda Mixaylovsk Məktəbinin fəxri nəzarətçisi vəzifələrində işləyib.
Əsgər ağa Gorani hələ Bakı Şəhər Gimnaziyasında təhsil alarkən öz istedadı ilə gimnaziyanın müəllimi, milli mətbuatımızın banisi Həsən bəy Zərdabinin diqqətini cəlb edir. 1873-cü il martın 10-da maarifçilər Həsən bəy Zərdabi, Nəcəf bəy Vəzirov və Əsgər ağa Goraninin təşəbbüsü ilə M.F.Axundovun “Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran” komediyası ilə Azərbaycanda peşəkar teatrın əsası qoyulur. Bir ay sonra isə “Hacı Qara” tamaşası oynanılır. Əsgər ağa Gorani hər iki əsərdə iştirak edərək ilk dəfə səhnədə Teymur ağa və Hacı Qara obrazlarını yaradır.
Əsgər ağa Gorani publisist kimi də fəaliyyət göstərib. “Əkinçi” qəzetinin 17 nömrəsində onun həm öz adı, həm də digər müxtəlif imzalarla 39 məqaləsi dərc olunub. Qələmə aldığı “Qocalıqda yorğalıq” pyesi uzun illər teatrların repertuarına daxil idi. “Qara yel” romanı sonralar dünyanın 20-dən artıq dilinə tərcümə olunmuşdur.
Ömrünün son 5 ilində Gəncə Şəhər Bələdiyyəsinin sədri işləyən Əsgər ağa Gorani özünün maarifçilik və xeyriyyəçilik əməlləri ilə tarixə düşüb. Onun təşəbbüsü və vəsaiti ilə Gəncədə dörd məktəb, bir xəstəxana açılıb, sahil bağı salınıb, yollar və küçələr abadlaşdırılıb, yeni binalar inşa edilib, Nizaminin qəbri təmir olunub. O, Gəncədə öz hesabına qızlar məktəbi açıb.
Əsgər ağa Gorani 9 mart 1910-cu ildə vəfat edib və Gəncənin Səbiskar qəbiristanlığında dəfn olunub. Burada onun türbəsi yerləşir.
Mənbələr:
