1990-cı ilin yanvarında Azərbaycanın bir çox bölgələrində, həmçinin Gəncədə siyasi vəziyyət gərgin idi. Azərbaycan xalqı azadlığı və torpağı uğrunda ayağa qalxmışdı. Sovet höküməti isə bu mübarizəni boğmağa çalışırdı.
Gencexeber.az məlumat verir ki, Bakıda törədilmiş 20 Yanvar faciəsi Gəncədə də olmalı idi. Bu SSRİ-nin baş katibi Mixail Qorbaçovun imzaladığı fərmandan məlum olur. 1990-cı il 15 yanvar tarixli fərmanda deyilir: “…Bakıda və lazım gələrsə, Gəncədə fövqəladə vəziyyət elan edilsin…“. Həmçinin Qorbaçov televiziya çıxışlarında Bakı və Gəncədə “ekstremistlərin cilovlanması üçün” qoşundan istifadə ediləcəyi ilə hədələyirdi.
Gəncədə fövqəladə vəziyyət elan olunmasından xəbər tutan əhali, bunun qarşısını almaq qərarına gəlir. Bu hadisələrin şahidi Arif Salahov azertag.az saytı ilə xatirələrini paylaşıb: “Şəhərdə artıq xalq hərəkatının fəalları, şəhər rəhbərliyinin bir sıra əməkdaşları, ziyalılar, sadə gəncəlilər – bir sözlə, hamı gözlənilən təhlükənin qarşısını almaq üçün birlikdə fəaliyyətə başlamışdılar“.
Bakı və Gəncənin ətrafına sovet ordusu hissələri gətirilirdi. Bu şəhərlərə eyni vaxtda hücum etmək planlaşdırılmışdır. 20 yanvar sovet ordusu Bakıya daxil olaraq, soyqırım törətdi. Gəncədə isə bunun qarşısı alındı.
Sovet ordusu Gəncə aeroportunda yerləşdirilmişdi. Onlar Moskvadan Gəncəyə əlavə qüvvə, hərbi texnika gətirən iki qatarı gözləyirdi. Gəncə Dəmiryol stansiyasının polis şöbəsinin bölmə rəisi Yusif Məmmədov bu qatarların Bakı-Gəncə istiqamətində hərəkət etməsi barədə xəbər tutur və Ucar Dəmiryol stansiyasına gedir. Burada o, stansiyanın rəisi ilə görüşür və Ucardan keçəcək 2674 saylı qatarın saxlanılmasını tələb edir. Məmmədov Ucar əhalisinə baş verə biləcək hadisəni başa salır. Ucarın sakinləri relslərin üzərinə uzanır və birinci qatar saxlanılır. 2614 saylı qatar isə Kürdəmir stansiyasına irəliləyirdi. Yusif Məmmədov Kürdəmirə yola düşür, stansiyanın rəisi və sakinlərə vəziyyəti bildirir. Kürdəmir əhalisi də relslərin üzərinə uzanmaqla, qatarı əngəlləyir. Beləliklə, qatarlar üç gün Ucar və Kürdəmirdə saxlanılır.
Qatarların gəlməyəcəkləri bilinir və bir neçə gündən sonra sovet qoşun hissələri Moskvaya qayıdır.
Cavid Şəmiyev
