XI əsrə aid Gəncə qapılarının bir tayı hal-hazırda Gürcüstanda, Gelati monastırında yerləşir.
Qapılar 30 sentyabr 1139-cu ildə Gəncədə zəlzələ baş verəndən sonra dağılan şəhəri qarət edən gürcü hökmdarı I Demetri tərəfindən Gürcüstana aparılmışdır. Qapı qənimət kimi götürülmüşdür.
Lakin məhz qapıların aparılması sual doğurur. Gürcülərin Gəncə qapılarını aparması səbəbini tarixçi-alim Əkbər Nəcəf cavablandırıb.
Qədim dövlətlərdə Qapı müqəddəs hesab edilirdi.
İndiki Gürcüstanın ərazisində vaxtilə mövcud olmuş Gürcüstan çarlığı özünü Bizansın varisi hesab edirdi. Ehtimal edilir ki, bu səbəbdən gürcülər Bizans adına müsəlmanlardan bir hadisənin qisasını almaq istəyirdilər.
Belə ki, IX əsrdə Abbasi xəlifəsi əl-Mötəsim Billah ordusu ilə Bizansa məxsus Anqor və ya Ankir (indiki Ankara) qalasını ələ keçirərkən, qənimət olaraq, qalanın qapılarının çıxardılıb Bağdada gətirilməsini əmr edib. Həmin qapılar Bağdadda “Bizansın qapısı” olaraq, uzun illər sərgilənib.
Gürcü çarı ordusu ilə Gəncəyə hücum edərək Gəncənin qapılarını çıxarıb apararkən “Bizansın qapıları”nı xilas etdiyini düşünürdü.
Gəncə qapıları 1063-cü ildə Şəddadilər dövlətinin hökmdarı Əbüləsvar Şavurun əmri ilə hazırlanmışdır. Bu dəmir qapılar Gəncənin girişində, xarici hücumlardan qorunmaq məqsədi ilə quraşdırılmışdır.
Mənbələr:
