1935-ci ildə Azərbaycan SSR birinci katibi Mir Cəfər Bağırovun göstərişi ilə Gəncə şəhərinin adı Kirovabad adlandırılmışdır. Şəhərə Azərbaycanın işğalında və bu ərazidə ermənilər üçün muxtar vilayətin yaradılmasında böyük rolu olmuş Sergey Mironoviç Kirovun adı verilmişdir.
Gəncənin adının bərpası uğrunda ilk addımlar 1980-ci illərdə atılıb. Bu dövrdə respublikaya rəhbərlik edən ictimai-siyasi xadim, ümummilli lider Heydər Əliyevin tapşırığı ilə Kirovabadda Gəncə adlı rayon yaradıldı. Orada salınan təzə yaşayış massivi də "Yeni Gəncə" adlandırıldı. Beləliklə, Gəncə adı yenidən rəsmi sənədlərdə istifadə edilməyə başladı.
13 fevral 1987-ci ildə Bakıda keçirilən Azərbaycan jurnalistlərinin VII qurultayında, "Kirovabadskiy raboçiy" qəzetinin redaktor müavini Nüşabə Məmmədli Gəncə adının bərpa olunmasını təklif edir. Azərbaycan KP MK-nin birinci katibi Kamran Bağırov buna qəzəblə cavab verir: "Nədi, millətçilik toxumu səpirsiniz?...Baxın, aramızda xalq düşməni oturub və belələrinə qarşı amansız olmalıyıq".
1988-1989-cu illərdə Gəncə adının bərpası uğrunda çağırışlar artmağa başlayır. 1989-cu ilin payız aylarında şəhərin adının dəyişdirilməsi məqsədi ilə, şəhərdə əhalidən imza toplanma kampaniyası başlayır. Nəticədə 60 minə yaxın imza toplanır. Bu kampaniyada azərbaycanlılardan başqa şəhərdə yaşayan ruslar, ukraynalılar və yəhudilər də iştirak etmiş, ədalətin bərpasına tərəfdar olduqlarını bildirmişdilər.
9 dekabr 1989-cu ildə Kirovabad şəhər Xalq Deputatları Sovetinin sessiyası açılır. Burada şəhərin adının bərpası məsələsi müzakirə olunur, qərara alınır ki, yuxarı instansiyalara məktub yazılsın və lazım olan vəsait toplansın. Əhməd İsayev "Gəncə və Gəncəlilər" kitabında bu haqda belə yazır: "Söhbət Gəncə adının bərpasının vacibliyindən gedir...Hamı sanki toya, bayrama gəlib. Hamı ümidlə, ürəklə deyir. "Məktub lazımdır? - Yazaq! - deyirlər. - Vəsait lazımdır? - Yiğaq! - deyirlər. - Nə lazımdır edək, təki Gəncənin adı bərpa olunsun!".
Bu dövrdə Respublika Mədəniyyət Fondu "Gəncə" adının bərpasına vəsait toplamaq üçün bankda hesab açmışdı.
30 dekabr 1989-cu ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fərmanı ilə Kirovabad adı dəyişilərək, şəhərin tarixi adı - Gəncə bərpa olundu.
Mənbələr:
