Mirzə Abdulla Məhəmmədzadə Tofiq (Abdulla Sur) 23 iyul 1883-cü ildə Gəncədə anadan olub. Sur onun şairlik təxəllüsüdür.
O, ilk təhsilini Gəncədə "Xeyriyyə məktəbi"ndə alıb, ərəb və fars dillərini öyrənib. Sonra isə Sur məktəbdə müəllimlik edib. Şair 1903-cü ildə Tiflisə gedib və onun ilk məqaləsi "Şərqi-Rus" qəzetində dərc olunub.
1905-ci ildə "Şərqi-Rus" qəzeti bağlanır və Sur Gəncəyə qayıdaraq müəllimlik fəaliyyətini davam etdirir. Həmçinin o, "Həyat" və "İrşad" qəzetlərində ədəbiyyat və mədəniyyət haqqında məqalələr dərc etdirib.
Abdulla Sur 6 mart 1906-cı ildə Türkiyənin İstanbul Universitetinin ədəbiyyat ixtisasına daxil olub. O, burada "Türk ədəbiyyatına bir baxış" kitabını yazıb.
1908-ci ildə Abdulla Sur Türkiyədən qayıtdıqdan sonra Gəncə ruhani seminariyasında müəllim kimi çalışıb. O, burada tarix və ana dili fənlərini tədris edib. 1910-cu ildə Abdulla Gəncədə "Ədəbiyyat və Sənət Cəmiyyəti"ni yaradır. Bu cəmiyyətin məqsədi istedadlı gəncləri üzə çıxarmaq və təhsillərinə kömək etmək idi. Həmçinin burada yeni ədəbiyyat və sənət əsərlərini ortaya çıxarmaq üçün müsabiqələr də təşkil edilib.
Abdulla Sur hesab edirdi ki, müsəlman dünyası inkişaf etməli və təhsilə önəm verməlidir. Şair, həmçinin ədəbi-tənqid ilə məşğul idi. Onun "Füzuliyə bir nəzər", "Nəfiyə bir nəzər", "Sinan paşaya bir nəzər", "Nigar xanım" kimi əsərləri var idi. Sur ilk dəfə şair Füzulinin əsərlərini elmi yöndən təhlil edib.
Gəncəli ədəbiyyatşünas, Əhməd Cavad və Əli Razi Şəmçizadə kimi şairlərin müəllimi olub. Əli Razi Abdulla Sur haqqında belə yazıb: "O…öz millətinin səadət və rəfahəti uğrunda çalışan, elm, mədəniyyət yolunda can qoyan, hər bir acıya, qəmə köksünü verən, səbr və mətanət sahibi bir müəllim idi". Həmçinin Sur Firidun bəy Köçərlinin "Azərbaycan Ədəbiyyatı" əsərinin yazılmasında ona kömək edib.
Abdulla Sur qəflətən xəstələnib və 8 may 1912-ci ildə müalicə aldığı Tiflis xəstəxanasında vəfat edib. O, Gəncənin Səbiskar qəbiristanlığında dəfn olunub.
Əhməd Cavad müəlliminin vida mərasimində bir şeir yazıb. Şair Hüseyin Cavid isə bu sözləri deyib: "...mərhum A.Sur pək çalışqan, pək sahibməslək, pək himmətli bir müəllim idi...Abdulla Tofiq ölmədi, öləməz. O...millətin qəlbində yaşar".
Mənbələr:
