Fətəli xan Xoyski 7 dekabr 1875-ci ildə Şəki şəhərində anadan olub. Əslən Cənubi Azərbaycanın Xoy şəhərindən olan Fətəli xanın ailəsi hələ 1819-cu ildə Gəncəyə köçmüş və uzun illər burada yaşamışdır. Xoyskinin həyatı və fəaliyyətinin əksər hissəsi də Gəncə ilə bağlıdır.
Gencexeber.az məlumat verir ki, Fətəli xan orta təhsilini Gəncə klassik gimnaziyasında başa vurub. Sonradan Moskva Universitetinin hüquq fakültəsini bitirən Fətəli xan Gəncədə, Suxumi, Batumi və Kutaisi dairə məhkəmələrində müxtəlif vəzifələrdə işləyib.
1907-ci ildə Yelizavetpol quberniyasından II Dövlət dumasına deputat seçilən Xoyski fevralın 2-də Peterburqun məşhur Tavriya sarayında toplanan Rusiya parlamentinin iclaslarında çıxış edərkən çar hökumətinin Zaqafqaziyada və Azərbaycanda yeritdiyi müstəmləkəçilik siyasətini tənqid edib. 1907-1913-cü illərdə Gəncə, 1913-1917-ci illərdə Bakı dairə məhkəmələrində andçı-müvəkkil vəzifəsində işləyib.
1918-ci ildə AXC yaradıldıqdan sonra Fətəli xan başda olmaqla milli hökumət öz fəaliyyətini daha da genişləndirmək üçün Gəncəyə köçüb. O, Gəncədə dövlət aparatının yaradılması, ayrı-ayrı nazirlik və idarələrin təşkili ilə məşğul olub. 30 avqust 1918-ci ildə Fətəli xan Xoyski hökuməti 1806-cı ildə çar hökuməti tərəfindən ləğv edilən Gəncə şəhərinin adını bərpa edib. Gəncə şəhəri 1935-ci ilə kimi öz tarixi adını daşıyıb.
Fətəli xan Xoyski 19 iyun 1920-ci ildə Tiflisdə erməni terrorçuları Aram Yergenyan və Misak Qriqoryan tərəfindən qətlə yetirilib. Onun məzarı Tbilisi botanika bağının ərazisində, köhnə müsəlman qəbiristanlığında yerləşir.
Cavid Şəmiyev
